Herria mendi eta ubideen artean egotean Orbaibarko ederrenetarikoa eta bitxienetarikoa dugu. Julio Altadillek 1920an zioen haren Geografía del País Vasco-Navarro udaleko herririk jendetsuena zela, 238 biztanle baitzituen, eta harategia zein kontzejuko taberna zuela: "la más populosa de las doce (localidades del municipio) con 238 habitantes", llegó a tener además "carnicería y taberna del concejo".

Herritik paseo bat emanez Asuncion eliza ikus dezakegu, landa erromatarraren erakusbide eder eta nabarmena dugu. XII. mendearen bigarren erdialdean eraiki zen eta zenbait erreforma jasan ditu bere historian. Azken zaharberritzean (1956) hainbat horma-pintura aurkitu ziren, egun Nafarroako Museoan daudenak.

Antza denez, Santiagora zihoazen erromesek eliza honen zinborioaren linterna zuten gidari.

Pixka bat hondatua badago ere, jatorrizko harzola mantentzen duen zubi erromanikoa zeharkatzeko parada izango dugu.

Horretaz gain, hainbat jaurerri etxeen aurrealde armarriztatu ikus ditzakegu. Frogatua dago herrian erdi aroan garrantzi handia izan zuen Oinetxea egon zela, izan ere, Francisco de Olcoz y Ojerrek bere Historia Baldorbesan esaten duenez Oletakoa Nafarroako erregea goraipatzen zuten hamabi etxeetako bat zen "la de Olleta era una de las doce casas que levantaban al rey de Navarra en su proclamación". Zehatz mehatz non zegoen ez dakigun arren, hainbaten ustez frontoiaren paretetako bat jauregia zenarena da.

Herritik gertu, Uzkitara doan bidean hain zuzen ere, burdin gurutzea ikus daiteke, goitik behera apaingarri barrokoak dituena. XIX. mendearen amaierakoa dela uste da. Herritarrak bertara joaten ziren San Marko egunean prozesioan.

Azkenik, Oletatik Gerindako parke eolikora igo gaitezke. Bertan, irina ehotzeko XVII. mendeko haize-errota zahar ikus dezakegu ezin hobe zaharberritua.

castellano

SARRERA